Римската бања во Исар, Марвинци / Сведоштво за културата на градското живеење

 

Понекогаш, за подобро да го разбереме градот, потребно е да погледнеме под неговата површина. На локалитетот Исар, Марвинци кај Валандово, археолошките истражувања во 2026 година откриваат архитектура во која водата, топлината и јавниот простор биле поврзани во една функционална целина. Новите наоди од комплексот на јавната римска бања отвораат значајни прашања за инфраструктурата на античкиот град, но и за местото што заедничките простори го имале во секојдневниот живот.

Според соопштението на Националниот археолошки музеј, во рамките на истражувањата е откриен монументален базен со димензии поголеми од 4,5 × 2,5 метри и длабочина над 1,5 метри, обложен со повеќе од осум различни видови мермер. Особено значаен е исклучително добро зачуваниот систем за загревање под базенот, кој функционирал преку посебна печка и циркулација на топол воздух. Комплексот е поврзан со градската цистерна и се наоѓа на длабочина од околу седум метри под денешната површина.

 

 

 

 

 

Од архитектонска перспектива, токму поврзаноста на овие елементи е највпечатлива. Базенот, системот за загревање и водоснабдувањето укажуваат на објект осмислен како дел од поширока градска инфраструктура. Зад неговата материјална обработка стојат технички решенија, организација на просторот и вложување во условите за негово користење. Разновидноста на мермерната облога дополнително ја нагласува важноста што му била дадена на овој јавен објект.

За мене, вредноста на ова откритие е и во можноста преку архитектурата да го читаме односот на една заедница кон заедничкиот живот. Простор посветен на водата и телесниот комфор сведочи за внимание кон искуството на корисникот. Тоа е тема што останува суштинска и за современото проектирање: како инфраструктурата, материјалите и просторната организација заедно создаваат квалитетен простор?

 

 

 

Епиграфски споменик од син мермер со посветен натпис

 

 

Покрај архитектонските остатоци, истражувањата донеле и значајни движни наоди: сребрена монета на Ихнајците, датирана во периодот 500–480 година пр. н. е., бронзени монети од хеленистичкиот и римскиот период, мермерна биста со претстава на воен командант, фрагменти од скулптури и епиграфски споменик од син мермер со посветен натпис. Нивната разновидност отвора дополнителен простор за проучување на различните временски слоеви и животот на локалитетот.

Сметам дека ваквите откритија заслужуваат континуирано присуство во нашата јавна и професионална дискусија. Со објавувањето на наодите започнува и пошироката одговорност: како тие ќе бидат заштитени, документирани и објаснети за јавноста? За мене, следниот важен чекор е внимателно осмислена презентација на локалитетот, заснована на истражувањето и на конзерваторските услови. Архитектонски цртежи, читливи прикази на системот за загревање и дигитални реконструкции со јасно разграничување меѓу утврденото и претпоставеното би помогнале посетителот да разбере како функционирал комплексот.

 

 

Сребрена монета на Ихнајците, датирана во периодот 500–480 година пр. н. е., бронзени монети од хеленистичкиот и римскиот период, мермерна биста со претстава на воен командант, фрагменти од скулптури

 

 

Како архитект, верувам дека секоја идна интервенција треба да произлезе од потребите на наследството. Пристапните патеки, заштитните конструкции и информативните содржини треба да овозможат разбирање на просторот, со почит кон неговата автентичност. Токму тука гледам значаен простор за соработка меѓу археолозите, конзерваторите и архитектите.

Според најавата на музејот, истражувањето на комплексот ќе продолжи во 2027 година, во рамките на Годишната програма на Министерството за култура и туризам. Со истражувањата раководел кустос-советник Јане Клековски, а во стручниот тим учествувале Игор Ширтовски, Сања Битрак, Андриана Петковска, Стефан Трајковски, Васил Николовски, Елена Рафајловска и Славица Бабамова. Музејот ја истакнува поддршката и соработката со Министерството за култура и туризам, Управата за заштита на културното наследство, НУ Завод и музеј, Струмица и Општина Валандово.

 

 

Mонументален базен со димензии поголеми од 4,5м × 2,5м и длабочина над 1,5м

 

 

Исар, Марвинци ни дава можност одново да размислиме што го прави еден град вреден за живеење. Во откриениот комплекс препознавам внимание кон јавниот простор, техничка промисленост и вложување во трајноста на архитектурата. Би сакал ова откритие да стане повод почесто да разговараме за тие вредности и во градовите што ги создаваме денес.

 

 

 

 

 

Извор на податоците за истражувањето: Национален археолошки музеј — јавно соопштение.

Автор на статија: Кристијан Арсовски