МАРХ

Никола Просњаков / 1933-2012

09.02.2026 • Автори

Автор на истражувањето: Синиша Павловски

Цртежи и макети: Приватна архива на семејството на архитектот

Никола Просњаков бил архитект со руско потекло, чија богата и разновидна професионална кариера оставила препознатлив белег во македонската архитектура од втората половина на 20 век. Роден во 1933 година, тој ѝ припаѓа на генерацијата архитекти што активно учествувала во повоениот процес на обновување, модернизација и институционално оформување на архитектонската практика во Социјалистичка Република Македонија. Со делото на Просњаков се запознавме пред неколку месеци кога го објавивме неговото најзначајно изведено дело: Стопанската банка во Гостивар

Своето високо образование го стекнал во 1960 година на Техничкиот факултет во Скопје, на отсекот за архитектура, во период кога факултетот претставувал клучен центар за формирање на новата архитектонска елита. Тоа е време кога македонската архитектура се наоѓала во интензивна трансформација, под силно влијание на модернистичките идеи, функционализмот и интернационалниот стил, но и под притисок на брзата урбанизација, индустријализација и демографски раст. Архитектите од таа генерација биле соочени со задачата да создаваат нови типологии на објекти — станбени, јавни и инфраструктурни — во услови на ограничени ресурси, но со силна општествена мисија.

Кариерниот почеток на Просњаков бил поврзан со градежното претпријатие „Бетон“ – Скопје, каде две години работел како стипендист. Овој период му овозможил директен контакт со процесот на реализација на комплексни објекти и со специфичностите на градежната практика во услови на масовна изградба. Работата во вакво претпријатие била особено значајна во контекст на обновата на Скопје по катастрофалниот земјотрес во 1963 година, кога архитектурата и урбанизмот станале стратешки прашања од национално значење. Во 1966 година ја стекнал својата овластувачка лиценца, со што официјално се етаблирал како самостоен стручен кадар.

Во текот на својата кариера, Просњаков работел во повеќе значајни институции и градежни компании, што било типично за архитектонската практика во тој период, која често се одвивала во рамките на големи јавни или општествени претпријатија. Една година бил вработен во Градскиот водовод – Скопје, каде архитектонската работа била тесно поврзана со инфраструктурното планирање и техничките системи, по што следеле ангажмани во градежните претпријатија „Црвена ѕвезда“ и „Маврово“. Овие компании имале значајна улога во реализацијата на станбени, туристички и јавни објекти низ Македонија и пошироко, што му овозможило на Просњаков да работи на различни типови програми и просторни контексти.

Неговото професионално искуство го одвело и надвор од земјата. Една година работел во Сочи, Русија, на проект за санаториум во Запољаре, што претставувало значаен меѓународен ангажман. Овој период му овозможил директен увид во советската архитектонска практика, особено во доменот на здравствената и туристичката архитектура, каде функционалноста, рационалната организација и односот кон природната средина биле од особено значење. Овие искуства дополнително го збогатиле неговиот професионален пристап.

Покрај практичната работа, Никола Просњаков бил активен и во образованието. Како професор во ГУЦ – Скопје, тој придонесувал за едукација на идните техничари и стручни кадри, пренесувајќи им не само технички знаења, туку и професионални стандарди, дисциплина и чувство за одговорност кон просторот и општеството. Ваквата педагошка улога била особено важна во период кога архитектурата се сметала за јавна дејност со јасна социјална функција.

До крајот на својот живот работел како независен архитект, со особен фокус на станбената архитектура. Во овој домен тој го изразувал својот долгогодишен професионален сензибилитет, балансирајќи помеѓу функционалните барања, економските ограничувања и човечката мера на просторот. Неговата работа претставува дел од поширокиот корпус на македонската модерна архитектура, создадена од генерација архитекти кои, иако често останувале надвор од поширокото јавно внимание, суштински го обликувале секојдневниот простор и урбаната слика на земјата.